Het archief is geen neutrale bewaarplaats waar relevante informatie als vanzelf belandt. Archieven zijn opgezet met een doelgericht selectiebeleid, waarbij steevast een hoop buiten de ontsluitingsboot is gevallen. De laatste jaren zijn archieven internationaal, synchroon met de wereld buiten de stellingkasten, bezig met een sociaal-maatschappelijke inhaalslag. Een van de grote uitdagingen voor bijvoorbeeld Het Utrechts Archief, dat aan deze editie financieel heeft bijgedragen, is de aansluiting op alle lagen van de samenleving, niet slechts dat deel dat historisch gezien goed vertegenwoordigd is geweest. Het archief is dus geen statisch gegeven, maar een fenomeen dat almaar in beweging is en telkens weer herzien wordt. Op dit onrustige archief wordt in deze voorjaarseditie van Article vanuit verschillende perspectieven in de kunsthistorische discipline gereflecteerd.

Bestellen? Bestel Article 26 via article@stichting-art.nl onder vermelding van je naam en adres. Na betaling van €8,95 op rekeningnummer IBAN NL68INGB0000701755 (t.n.v. Stichting Art-Article te Utrecht, o.v.v. naam en tijdschriftnummer) krijg je het nummer thuis gestuurd. 

REIZEN DOOR DE TIJD: archieven als bron voor historische 3D-modellen | Daan Claessen en René de Kam

Op welke manier zijn archiefstukken relevant om 3D modellen te maken? In dit artikel wordt de relevantie van archiefmateriaal bij het reconstrueren van het verleden goed zichtbaar gemaakt. Claessen en de Kam illustreren hoe deze archiefstukken bij hebben gedragen aan het creëren van 3D reconstructies van de Domkerk in de veertiende, vijftiende, zestiende en zeventiende eeuw. Zo laten ze zien hoe het proces van het omzetten van archiefgegevens naar 3D modellen verloopt en welke gegevens allemaal relevant kunnen zijn. Ze laten zien welke rol de bouwrekeningen van de Domkerk hebben gespeeld in het het maken van deze modellen, maar ook hoe kleinere objecten eruit zagen, zoals een glazen lantaarn uit 1516. 

ARTISTIC APPROACHES TO THE FAMILY ARCHIVE | Nikki Zoë Omes

The exhibition Pass It On. Private Stories, Public Histories at FOTODOK in Utrecht presented four ongoing series by photographers Marianne Ingleby (1980), Pablo Lerma (1986), Lebohang Kganye (1990), and Inge Meijer (1986). Part of the year-long programming on the theme of collective memory, the exhibition explored how personal photograph archives can bring new perspectives to social, cultural or political discourses and histories. The exhibition raised issues on the nature of the archive and the role of the artists in providing new insights into their family archives. This essay also addresses the question: how does opening up dialogue about ongoing projects affect the visitor’s experience of this exhibition?

NAAR EEN ADEMEND ARCHIEF: over het activeren van een collectie foto’s ontstaan in een koloniale context \ Andrea Stultiens

Chemicus Dr. Paul Julien (1901-2001) maakte vele reizen naar het Afrikaanse continent om antropologisch onderzoek te doen. Ook produceerde hij tijdens zijn reizen talloze foto’s. Julien kreeg beroemdheid onder het Nederlandse publiek door zijn radiovoordrachten voor de KRO over zijn reizen.  Kunstenaar-onderzoeker Andrea Stultiens werkt sinds 2012 met de nalatenschap van Julien. In dit artikel beschrijft ze de levensloop van zijn collectie foto’s geproduceerd tussen 1932 en 1962. Hoe werden deze foto’s in de loop van de tijd gebruikt en verspreid, en met welk doel? Ontdek in dit artikel hoe Stultiens de door Julien geschapen context, bepalend geweest voor de beeldvorming van Afrika, met haar eigen initiatieven heeft verbreed.

AN EXPLORATORY DIVE INTO SHINKICHI TAJIRI’S PERSONAL ARCHIVE | Jade Poolen

In haar artikel beschrijft Jade Poolen het onderzoek dat zij deed in het persoonlijke archief van kunstenaar Shinkichi Tajiri (1923-2009). Dit archief is niet systematisch onderzocht en bevat nog veel onbekend materiaal. Poolen neemt de lezer mee in haar onderzoeksproces en beschrijft onder andere hoe het onderzoeken in een persoonlijk archief verschilt van het onderzoek doen in een institutioneel archief. Ze reflecteert op haar eigen rol als onderzoeker als ook op de rol van de archiefonderzoeker zoals die door historici en archivarissen is geïnterpreteerd.  

DE GEHEIME KENNIS VAN WEVEN EN VERVEN | Nelline Bogerd

In het Europa van de zestiende eeuw waren wandtapijten de kostbaarste en belangrijkste kunstwerken die men kon bezitten. Heersers vergaarden een veelvoud aan tapijten, meestal afkomstig uit het noorden van Frankrijk en Vlaanderen. Er ontstonden echter ook Vlaamse wandtapijtateliers in andere Europese steden, waaronder in Florence in 1545. Door het analyseren van archiefstukken vanuit een materiaaltechnisch perspectief maakt Nelline Bogerd duidelijk dat Cosimo I de’ Medici niet alleen in deze ateliers investeerde vanwege de directe controle en (vermeende) goedkopere productie, maar ook om het vakmanschap (wat vaak als geheime kennis werd gezien) duurzaam te ‘importeren’.

EEN SONISCH ARCHIEF: kunstenaarsbijdrage Elise ‘t Hart | Nienke Coers

In een samenleving waarin we ons van alle zintuigen het meest laten leiden door zicht, verzamelt kunstenaar Elise ‘t Hart (1991) geluiden uit het alledaagse leven om ze te bestuderen, te waarderen, en te behoeden tegen vergetelheid. Nienke Coers schrijft in dit nummer over ‘t Harts kunstenaarsschap en haar doorlopende project Geluidenabonnement dat ze in 2017 begon. 

KILOMETERS ARCHIEFSTUKKEN: Interview met papierrestaurateur Marieke Kraan over Het Utrechts Archief | Mariëlle Ekkelenkamp

In dit interview duikt eindredacteur Mariëlle Ekkelenkamp in de wereld van de papierrestauratie binnen het archief. Ze sprak hiervoor met Marieke Kraan, papierrestaurator bij het Utrechts Archief sinds 2017. Haar werk vindt grotendeels achter de schermen plaats. Hierom komt in dit interview de dagelijkse praktijk uitgebreid aan bod: wat doet een restaurator bij een archief precies? Hoe verschilt dit van werk bij musea? Hoe verloopt het restauratieproces? En welke ethische en esthetische overwegingen komen hierbij kijken? Met dit interview hopen we een bijzonder kijkje in de keuken te geven van de werkzaamheden op conserverings- en restauratiegebied om objecten veilig te bewaren voor de toekomst.

MEERSTEMMIG SAMENSPEL: een participatief Sonsbeekarchief | Petra Smits

Sonsbeek, de eerste terugkerende tentoonstelling voor hedendaagse kunst in Nederland, wordt sinds haar eerste editie in 1949 iedere vier jaar georganiseerd. Deze edities zijn goed gedocumenteerd, maar een daadwerkelijk archief is er nooit geweest. In dit artikel bespreekt Petra Smits het proces van het oprichten van het sonsbeekarchief. Curator dr. Bonaventure Soh Bejeng Ndikung had de artistieke leiding over sonsbeek20→24 en liet het oprichten van het sonsbeekarchief deel uitmaken van zijn tentoonstellingsconcept. Ndikung vergelijkt zijn werk met een muzikale jamsessie, waarbij veel verschillende mensen en disciplines bijeen komen om vervolgens elkaar te inspireren. Een belangrijk vraagstuk voor het oprichten van het sonsbeekarchief ligt in lijn met het idee van de muzikale jamsessie: hoe kan het sonsbeekarchief een participatief archief worden, waarbij uitwisselingen tussen verschillende partijen en daardoor nieuwe inzichten aangewakkerd kunnen worden?

FILM FESTIVALS, CREATIVITY AND THE ARCHIVE: Repositioning Film Heritage Institutions Between Exhibition and Reuse | Daniela Currò

De belangstelling voor het audiovisuele archief onder academici en filmmakers is de afgelopen jaren toegenomen. Hierdoor verandert de rol van dit archief ten opzichte van de creatieve sector. Archiefinstellingen werken steeds vaker samen met kunstenaars en ontwikkelaars in het proces van creatieve herinrichting en presentatie van de archiefstukken. Het archief ontwikkelt zich tot een creatieve instelling. Daniela Currò stelt in haar essay dat de recent veranderde positie van het audiovisuele archief en de relevantie in relatie tot de creatieve gemeenschap ook reflecteert in de ontwikkeling van de relatie tussen archieven en filmfestivals.