For English, please see below

In het seksleven van de achttiende-eeuwse homoseksuele Utrechtenaar speelden openbaar toegankelijke cruise-locaties een belangrijke rol. Deze plekken voor seksuele ontmoetingen ontstonden in architectuur die publiek toegankelijk was, maar de bezoeker tegelijkertijd onttrok aan het oog van de buitenstaander, die dergelijke activiteiten zag als ‘verspilling van levenssap’. De middeleeuwse stadsmuren en de brokstukken van het verwoeste middenschip van de Utrechtse Dom boden de benodigde beschutting. Alhoewel het fenomeen verweven is met alle aspecten van onze samenlevingen en daarmee haar artistieke uitingen, is seks door de eeuwen heen vergezeld gegaan van een gevoel van ongemak, dat een gedeelde plaats lijkt te hebben met genot. De publieke geborgenheid van de cruise-locaties is kenmerkend voor de rol van seks in de kunst- en architectuurgeschiedenis.

Verbeeldingen van seks zijn er altijd geweest, met verschillende doeleinden; toekomstwensen, waarschuwingen, protest, of gewoon een viering van de daad. Expliciete illustraties zijn terug te vinden op vazen uit de oudheid, in Romeinse sculpturen en middeleeuwse manuscripten. Goede bedoelingen en wensen voor de toekomst stonden bijvoorbeeld centraal in de draagbare Japanse Netsuke, miniatuursculpturen die veel gemaakt werden in de edo-periode (1615-1868) in Japan. Ze konden allerlei onderwerpen verbeelden, maar representaties van seksuele handelingen waren een populaire categorie: goede seks werd gezien als een belangrijke basis van een gezond leven. Later werd expliciet seksuele kunst ook een daad van protest: zo maakte Gustave Courbet met zijn male gaze een vuist tegen de heersende salonnormen met L’Origin du Monde (1866), en plaatsten feministen en activisten zoals Elsa von Freytag Loringhoven, Tracey Emin en Zanele Muholi in de twintigste en 21e eeuw de vrouwelijke en non-binaire seksualiteit en haar onderdrukte plaats in de samenleving centraal. Alhoewel cruise- en andere sekslocaties in de openbare ruimte vaak nog het karakter van een publiek geheim hebben, is daar ook tegen gestreden. Zo maakte architect Nicolas Schöffer in 1969 (ja, werkelijk) een utopische stadsvisie die een ‘centre de loisirs sexuels’ bevatte. Dit project werd in 2017 belicht in de tentoonstelling ‘1000m2 of Desire: Architecture and sexuality’ in het Centre de Cultura Contemporània de Barcelona.

Article roept op tot artikelvoorstellen met betrekking tot het thema ‘Seks in de kunsten: van gêne tot genot’. In de kunst- en architectuurgeschiedenis is een weerspiegeling te zien van heersende visies op seks, en zijn pogingen gedaan deze visies te verbreden of veranderen. Botsingen tussen gêne en genot vormen een leidraad in dit verhaal, een conflict dat tot op heden een rol speelt.

Onderwerpen van artikelen kunnen bijvoorbeeld zijn:

  • Seks als uitgangspunt in de architectuur
  • Queer spaces in architectuur
  • Seks als maatschappijkritisch protest
  • Seksuele illustraties in middeleeuwse manuscripten
  • Erotische kunstcollecties
  • Seksuele symboliek in renaissanceschilderijen
  • Het seksualiseren van het lichaam
  • Verlangen als taboe

De deadline voor artikelvoorstellen is op 3 mei 2021, eerste versies worden uiterlijk 1 juni 2021 ingeleverd. Het verspreiden van de call wordt gewaardeerd. Mail met vragen of voorstellen naar article@stichting-art.nl


Publicly accessible cruise locations played an important role in the sex-life of the eighteenth-century homosexual Utrechter. These locations for sexual encounters were hidden in plain sight; accessible but invisible to the eye of the outsiders, who considered said acts as ‘wastage of the juice of life’. The medieval city walls and the ruins of the destroyed nave of the Dom of Utrecht offered much needed shelter. Although it is interwoven into every aspect of society and its artistic expressions, sex has been accompanied with a mixed sense of shame and pleasure throughout the ages. The covert nature of cruise-locations is characteristic of the role of sex in the history of art and architecture.

Representations of sex have always existed with varying purposes: as talismans and fetishes, moralising messages, forms of protest, or simply a celebration of the act. Explicit illustrations can be found on vases from ancient Greece, in Roman sculptures and in medieval manuscripts. Good intentions and wishes for the future were central in the handheld Japanese Netsuke, miniature sculptures that were popularised during the Edo period in Japan (1615-1868). They depict all kinds of subjects, but representations of sexual acts are a popular category: good sex was seen as an essential component of a healthy life. Later, explicit sexual art became an act of protest. In 1886, Gustave Courbet made a daring statement against the rules of the salon by painting a realistic image of the female sex in L’Origine du Monde. In the 20th and 21st century, feminists and activists such as Elsa von Freytag Loringhoven, Tracey Emin and Zanele Muholi bring female and non-binary sexuality to the fore in their art. Cruising locations, and other sexual spaces, often still have the character of a public secret. However, this was challenged by for example the architect Nicolas Schöffer, who published his utopian vision for a city in 1969 (yes, really), in which he designated space for a ‘centre de loisirs sexuels’. This and many other architectural projects were exhibited in 2017 in the exhibition ‘1000m2 of Desire: Architecture and Sexuality’ in the Centre de Cultura Contemporània de Barcelona.

Article calls for proposals related to the theme Sex in the arts. In the history of art and architecture, societal visions on sex have historically been reflected and debated. Subjects of articles could include:

  • Sex as a point of departure in architecture
  • Queer spaces in architecture
  • Sex as societal protest
  • Sexual illustrations in medieval manuscripts
  • Erotic art collections
  • Sexual symbolism in Renaissance paintings
  • Sexualizing the body
  • Euphemism / Double entendre
  • Fetishistic images
  • Ecstatic images
  • Eroticization or desire of art objects (the myth of Pygmalion)
  • Desire as taboo
  • Moralising the body

The deadline for article proposals is on the 3th of May 2021, first versions are expected 1st of June, 2021. Sharing the call is appreciated. Send an e-mail to article@stichting-art.nl for proposals and questions.

Afbeelding: Bronzen aquamanile in de vorm van Aristoteles en Phyllis, Zuidelijke Nederlanden, ca. 1400. Credits: Metropolitan Museum