EUROPA

Wat Europeesheid is, wordt sinds enkele jaren steeds vaker bevraagd in de actualiteiten. Een gedeeld gevoel van Europese identiteit neemt af, maar tegelijkertijd lijkt het geloof in een zuivere Europese cultuur sterker dan ooit naar voren te komen. Wat Europa is wordt niet alleen door grenzen en politieke constructen gedefinieerd: de vormgeving van een Europese culturele identiteit is hierin even bepalend, zo niet bepalender. Een verkenning van verschillende perspectieven op de Europese culturele identiteit in verleden, heden en toekomst staat centraal in dit nummer, bezien vanuit een kunsthistorisch perspectief. Vanaf 11 november te lezen in Article 23.

Bestellen? Bestel Article 23 via article@stichting-art.nl onder vermelding van je naam en adres. Na betaling van €8,95 op rekeningnummer IBAN NL68INGB0000701755 (t.n.v. Stichting Art-Article te Utrecht, o.v.v. naam en tijdschriftnummer) krijg je het nummer thuis gestuurd.


‘Ever Closer Union’? Europese kunst en culturele identiteit. Sjoukje van der Meulen

De afgelopen decennia heeft de Europese Unie belangrijke politieke en economische ontwikkelingen doorgemaakt. Steeds vaker komt de vraag naar voren in hoeverre er sprake is van een Europese identiteit. Sommige academici stellen dat een gedeelde culturele identiteit cruciaal is voor het welslagen van de Europese Unie. Sjoukje van der Meulen bespreekt in haar artikel dit debat aan de hand van enkele hedendaagse kunstenaars. Ze legt hierbij uit hoe een publiek Europees museum voor moderne en hedendaagse kunst door middel van kritische reflectie zou kunnen bijdragen aan het ontwikkelen van een veelzijdige Europese culturele identiteit. 

Sculptuur in de Natuur voor het Bevrijde Volk. Tentoonstellingen met moderne beeldhouwkunst in stadsparken ten tijde van de Europese wederopbouw. Franka I. Blok.

Tijdens de naoorlogse wederopbouw eind jaren veertig werden in stadsparken van verschillende Europese steden tentoonstellingen met moderne beeldhouwkunst georganiseerd. Dit was een geheel nieuw fenomeen. Blok behandelt in haar artikel de beeldententoonstellingen van Londen, Arnhem, Antwerpen en Hamburg. Deze tentoonstellingen droegen bij aan de verspreiding en de bredere erkenning van moderne beeldhouwkunst. Blok stelt de volgende vragen: Wat waren de redenen dat openluchttentoonstellingen in de periode vlak na de oorlog werden geïnitieerd? Wie waren de organisatoren en vanuit welke overtuiging opereerden zij? Welke rol speelde de wederopbouw hierbij? En welke boodschap moesten de sculpturen uitdragen?

From Signals into Substance Hedwig Fijen

In From Signals into Substance, Hedwig Fijen discusses how the ecologically, historically and culturally complex situation of Palermo, the location of Manifesta 12, calls for a new, more inclusive and less human-centred biennale model based on an elaborate urban study called the Palermo Atlas. She proposes how this new model, that has proved to be successful, can be made applicable for future biennales, like Manifesta 13 taking place in Marseille.    

Verenigde krachten. Zestiende-eeuwse glas-in-loodvensters in de Dom van Milaan.

Niels Weijenberg

In zijn artikel toont Niels Weijenberg aan dat vraag en aanbod binnen de culturele sector al eeuwenlang nationale grenzen overschrijdt. Als voorbeeld neemt hij de Dom van Milaan, Santa Maria Nascente, waar al vanaf de vijftiende eeuw bouwkundige specialisten uit Frankrijk, de Nederlanden en Duitsland werkzaam waren. Aan de hand van de productie van gebrandschilderde ramen brengt Weijenberg het internationale karakter van kerkbouw aan het licht. In zijn artikel poogt hij de lacunes binnen het onderzoeksveld naar il Duomo op het gebied van de organisatie van de glasschilderwerkplaats op te vullen. Hierin behandeld hij onder andere het productieproces van gebrandschilderde ramen en het reizende karakter van specialisten in de vroegmoderne tijd.    

Kunstenaarsbijdrage. Remco Torenbosch

De kunstenaarsbijdrage van Article 23 wordt verzorgd door Remco Torenbosch. Al langer is hij gefascineerd door verschillende politieke en sociaaleconomische onderwerpen, waaronder de Europese Unie. In dit nummer een weergave van zijn werk EU (2012-2015).

‘De mooiste schilderkunst die ooit onder de sterrenhemel heeft bestaan’. Een analyse van het (onjuiste) gebruik van kunst door Forum voor Democratie. Bram Donders

Kunst inzetten als propaganda en als ondersteuning voor het overbrengen van een politieke boodschap is geen nieuwe vorm van retoriek. Forum voor Democratie, onder leiding van Thierry Baudet, zet eveneens kunst in als een retorisch middel. Zo worden onder andere nationalistische kunstwerken en symbolen ingezet, zoals VOC-schepen en het kunstwerk De bedreigde zwaan (ca. 1650) van Jan Asselijn. Bram Donders ontmaskert en analyseert in zijn artikel het (onjuiste) gebruik van de kunstgeschiedenis door Forum van Democratie.

Onder de oppervlakte: Zwitsers sierstuc, migratie en stijlontwikkeling in de achttiende eeuw. Remco Beckers

In de achttiende eeuw, de hoogtijdagen van het flamboyante stucwerk, reisden de gewilde Zwitserse stuccatori door heel Europa. Remco Beckers beschrijft de ontwikkeling van stucwerk van ambacht tot kunstvorm, en hoe deze kunst vervolgens in heel Europa gewild werd met de Zwitsers als aanvoerders. Het is een verhaal van interculturele beïnvloeding en arbeidsmigratie, een verhaal dat ook in het Europa van vandaag nog resonantie kent.

‘Een unie van vele unies in wording’ Interview met Jonas Staal

Jonas Staal onderzoekt als beeldend kunstenaar de relatie tussen kunst, democratie en propaganda. In het interview met Staal spreekt hij over kunst als middel voor verbeelding en experiment met betrekking tot de mogelijke toekomst van de Europese Unie, iets dat eveneens centraals stond in zijn project New Unions. Onder andere komt ook de oprukking van het rechts-nationalisme komt aan bod met de vraag of de Europese kunstenaar hier dan wel of niet een rol in zou moeten spelen.

De boomgaardscène van Tristan en Isolde in de Europese middeleeuwse kunst. Martine Meuwese 

De tragische liefdesgeschiedenis van ridder Tristan en Isolde is een van de bekendste verhalen uit de middeleeuwse letterkunde. De verspreiding van literaire verhalen uit de middeleeuwen verliep niet alleen via het schrijven, maar ook door het verbeelden ervan in de kunst. Voor de Europese context is interessant dat één beeldmotief representatief werd voor het hele Tristanverhaal en zelfstandig ging circuleren in verschillende kunstvormen, contexten, en ook over (taal)grenzen heen: de zogenoemde ‘boomgaardscène. Aan de hand van enkele uiteenlopende voorbeelden van dit beeldmotief neemt Martine Meuwese ons mee op reis door middeleeuws Europa. 

Ongeacht het weer Roman Kienjet

Hoewel het weer geen rol lijkt te spelen in Walid Raads Let’s be honest, the weather helped, blijkt het tegendeel waard. In zijn artikel, in 2018 bekroond met de Article-Departementsscriptieprijs, onderzoekt Roman Kienjet het symbolische gebruik van het weer en de toepassing daarvan in Raads politiek getint kunstenaarsoeuvre over de Libanese burgeroorlog van 1975 tot 1990. Kienjet beargumenteert dat onvoorspelbaarheid het weer met politiek en oorlogsvoering verbindt, hoe uitgedacht politiekvoering ook lijkt en laat aan de hand van sprekende verhalen en voorbeelden zien hoe dit terugkomt in Raads werk. 

Bestel Article 23 | Europa