EEN OPMERKELIJK OOG. ESSAYS OPGEDRAGEN AAN JEROEN STUMPEL TER ERE VAN ZIJN EMERITAAT

Dit nummer van Article is een eerbetoon aan Jeroen Stumpel, uitgebracht ter gelegenheid van zijn emeritaat. Het is gevuld met allerhande stukken van (oud-)collega’s en (oud-)promovendi van Jeroen. Dat zou bij sommige professoren wellicht een nauwkeurig afgebakend Festschrift opleveren, maar in dit geval is het resultaat enthousiasmerend breed. Het is in zekere zin een reflectie van de kijk die Jeroen heeft op de kunstgeschiedenis. Zijn veelzijdige interesse en nimmer afnemend enthousiasme zijn ongetwijfeld de belangrijkste redenen waarom wij Jeroen kennen als een stimulerende en betrokken mentor en docent. Voor Article heeft hij zich bovendien jarenlang ingezet als lid van de redactieraad met inspirerende ideeën en goede raad. Alleen al daarom konden we deze gelegenheid niet ongemerkt laten passeren en dit nummer is dan ook mede een dankbetuiging aan Jeroen voor zijn betrokkenheid bij ons tijdschrift. Deze editie draagt, nog meer dan gewoonlijk, een nadrukkelijk Utrechts stempel. De bijdragen aan dit nummer zijn van de hand van collega’s die met Jeroen hebben samengewerkt en promovendi die onder zijn begeleiding en inspiratie zijn gepromoveerd aan de Universiteit Utrecht. De enige uitzondering hierop is Eddy de Jongh, die Jeroens promotor was toen hij in Utrecht promoveerde.

We willen Jeroen van harte feliciteren en hem bedanken voor zijn bijdragen aan het vakgebied, zijn onderwijs aan en zorg voor studenten en zijn steun aan Article.

Bestellen? Ontvang deze bijzondere, extra dikke editie van Article door het onderstaande bestelformulier in te vullen. Na betaling van €10,- op rekeningnummer IBAN NL68INGB0000701755 (t.n.v. Stichting Art-Article te Utrecht, o.v.v. naam en tijdschriftnummer) krijgt u het nummer thuis gestuurd.


STUDIE OF DECORATIE? SCHILDERIJEN VAN OUDE MEESTERS IN HET KUNSTHISTORISCH INSTITUUT TE UTRECHT, 1923-1974. Annemieke Hoogenboom.
In het universiteitsgebouw op Drift 25 hingen ooit, maar nog niet eens zo heel lang geleden, schilderijen van onder andere Gerard De Lairesse en Claude Lorrain die vandaag de dag miljoenen waard zijn. Ze maakten deel uit van de bijzondere kunstcollectie van het Kunsthistorisch Instituut van de Utrechtse Universiteit, dat tussen 1923 en 1986 op de Drift gevestigd was.

DE PARADOX VAN PIRENNE. Ghislain Kieft.
In het boek Optics, Painting and Photography schreef Maurice Henri Pirenne (1912-1978) dat centraal (lineair) perspectief perceptueel ‘stabiel’ blijft, oftewel dat je vanuit elke hoek het perfectief als juist ervaart. Echter, Pirenne stelt hierbij de paradoxale voorwaarde dat men zich tegelijk bewust moet zijn van de platheid van het projectievlak en het vlak moet kunnen plaatsen in de werkelijke ruimte.

BLUFVERTOON MET DE BENEN. VERWARRENDE ASSOCIATIES NAAR AANLEIDING VAN JAN STEENS ‘DE BURGER VAN DELFT’. Eddy de Jongh.
Wat hebben de man op het schilderij ‘De burger van Delft en zijn dochter’, een gorilla, Obama en een duivel op een dertiende-eeuwse afbeelding met elkaar gemeen? Ze doen allemaal, bewust of onbewust, aan ‘manspreading’. Hoe moeten we deze lichaamstaal interpreteren?

OVER BATAVEN, IEREN, ETRUSKEN EN HET GRAF VAN WILLEM ORANJE IN DE VROEGE ACHTTIENDE EEUWKoen Ottenheym.
Wat zeggen grafmonumenten over de aard van een volk? Volgens de achttiende-eeuwse oudheidkundige Cornelis van Alkemade toont de continue verfijning in de ontwikkeling van de Nederlandse grafcultuur – van de meest primitieve graven in de oudheid tot aan het graf van Willem van Oranje in de Gouden Eeuw – aan dat de Hollandse oerbevolking al vóór het christendom een heel beschaafd volk was.

EEN ONGEËVENAARD SPEKTAKEL. HET VERPLAATSEN VAN DE VATICAANSE OBELISK. Jeannette van Arenthals.
Sixtus V erfde bij zijn benoeming tot paus in 1585 niet alleen de bouw van de Sint Pieter, maar ook het verplaatsen van de beroemde obelisk die niet alleen als reliek van Petrus werd beschouwd, maar in de vergulde koperen bol er bovenop ook de as van Caesar zou bevatten. Hoe werd in de zestiende eeuw deze bijzondere onderneming ervaren, en welke complicaties had de verhuizing van deze 320 ton graniet?

‘FANTASIA’ IN CENNINI’S ‘LIBRO DELL’ARTE’. Victor M. Schmidt.
Het Libro dell’Arte van Cennino Cennini is de oudste Italiaanse tekst die geheel aan de schilderkunst is gewijd. Dat wil echter niet zeggen dat de wetenschap het werk al volledig heeft ontsloten. Want waar doelt Cennini eigenlijk op met termen als ombra en fantasia?

‘DE SLECHTHEYT HEEFT MENICH GEGHEVEN WONDER’. KAREL VAN MANDER OVER ANTIEKE DRAPERIE. Rembrandt Duits.
Draperieën lijkend op nat linnen, hangend als touwen. De vader van de Nederlandse kunsttheorie, Karel van Mander, moest niets hebben van antieke draperie. Voor die tijd was dat een unieke mening, omdat hij niet de heersende Italiaanse ideeën volgde.

KUNST KOKEN. IN DE TIJD VAN ‘DE GROOTE WAERELD IN ‘T KLEEN GESCHILDERT’ (1692). Lisa Wiersma.
Lisa Wiersma is promovendus binnen het project Recipes and realities, geleid door Jeroen Stumpel. Hierin wordt onderzocht hoe de schilders van de Gouden Eeuw het voor elkaar kregen de toeschouwer het water in de mond te doen lopen met hun smakelijke verbeeldingen van eten. Centraal staat hierbij het traktaat van de schilder Willem Beurs, De groote waereld in ‘t kleen geschildert (1692). Naast schilderijen waarin eten waarachtig wordt afgebeeld, is er ten tijde van Beurs kookkunst die Kunst met een hoofdletter ‘K’ wil zijn.

ALS JE ER OOG VOOR HEBT, GA JE HET ZIEN. Cretien van Campen.
Psycholoog Cretien van Campen leerde tijdens zijn promotie bij Jeroen Stumpel kijken naar kunst. Zo bleken bekende gestaltfenomenen, figuren die zoals het Kaniszafiguur op meerdere manieren gezien kunnen worden, niet alleen binnen de psychologie onderzoeksmateriaal te zijn, maar ook binnen de kunstgeschiedenis. De visuele perceptie van de hersenen draagt bij aan hoe de mens kunst, architectuur, smaak, geur en herinneringen ervaart.

Bestel Article 19 | Een opmerkelijk oog