HET LICHAAM. TUSSEN SUBJECT EN OBJECT


Wat is een lichaam?
Wanneer we die vraag beantwoorden komen we in de buurt van een antwoord op de vraag wat ons menselijk maakt. Een van de bekendste lichamen uit de kunstgeschiedenis, de Vitruviusman van Leonardo da Vinci, is tegelijkertijd een afbeelding van een ideaal menselijk lichaam en een belichaming van het mensbeeld dat ten grondslag ligt aan humanistische idealen. Wanneer we, zoals in deze Article gebeurt, kijken naar de relatie tussen kunst en het menselijk lichaam is dat dus ook een onderzoek naar wat verbeeldingen van het lichaam ons vertellen over de verhouding tussen dat wat we menselijk noemen en dat wat daarbuiten valt. Dit is een erg actuele vraag in deze tijd. Ontwikkelingen in kunstmatige intelligentie en genetica rekken de mogelijkheden van het menselijke op en zorgen ervoor dat theoretici als Donna Haraway of Bruno Latour zich al enkele jaren bezighouden met de grensvervagingen tussen het menselijke en het niet-menselijke, levende lichamen en dode materie en het handelende subject en het passieve object. Het al dan niet vermeende onderscheid dat aanwezig is in de bovengenoemde tegenstellingen sluimert onder het oppervlak van veel van de aangesneden kwesties in deze Article.

 

Bestellen? Bestel Article 14 via article@stichting-art.nl onder vermelding van je naam en adres. Na betaling van €7,95 op rekeningnummer IBAN NL68INGB0000701755 (t.n.v. Stichting Art-Article te Utrecht, o.v.v. naam en tijdschriftnummer) krijg je het nummer thuis gestuurd.


TOT OP HET BOT. DE ROL VAN ANATOMIEBOEKEN IN DE ARTISTIEKE VORMING VAN VAN GOGH EN ANDERE KUNSTENAARS IN DE NEGENTIENDE EEUW Isolde Cael en Lucinda Timmermans
In dit artikel over de artistieke vorming van Vincent van Gogh door Lucinda Timmermans en Isolde Cael, medewerkers bij het Van Gogh Museum, wordt gekeken naar de opvattingen van de kunstenaar over de tegenstelling tussen de ‘steriele’, maar anatomisch juiste lichamen uit de lesboeken en zijn eigen bewondering van de levensechte maar minder letterlijke lichamen van kunstenaars zoals Millet en Lhermitte. De scheiding die Van Gogh maakt tussen een geïdealiseerd, letterlijk concept van het lichaam en de expressie van een ‘echtere’, belichaamd ervaren werkelijkheid is ook uit te drukken als een scheiding tussen levenloosheid en levendigheid, waarbij anatomische correctheid juist leidt tot minder menselijke lichamen.

TUSSEN NAAKT EN BLOOT. CONSTANTIN MEUNIERS GROTE MIJNWERKER EN HET NEGENTIENDE-EEUWSE MANNELIJKE NAAKT Thijs Dekeukeleire
In het artikel van Thijs Dekeukeleire, gastprofessor aan de Gentse School of Arts, staat het de Grote mijnwerker van Constantin Meunier (1831-1905) centraal. Ook in dit werk speelt de relatie tussen een idealiserende benadering van het lichaam en het streven naar de representatie van een authentiekere materiële werkelijkheid een belangrijke rol. Deze relatie komt tot uitdrukking in het veelzeggende onderscheid tussen bloot en naakt, waar dat eerste concept verwijst naar een directere levensechtheid – of levendigheid – en het tweede naar het verstilde klassieke ideaal.

ANTROPOMORFIE EN ANIMATIE IN DE ARCHITECTUUR Caroline van Eck
De positie van dit klassieke ideaal in de architectuur – in de renaissance en daarna – is vaak verkeerd ingeschat. Dit is een van de punten van Caroline van Eck, hoogleraar geschiedenis en theorie van de architectuur en de beeldende kunst tot 1800 aan de Universiteit Leiden. Traditioneel worden antropomorfe, op het menselijk lichaam gebaseerde vormen slechts gezien als model voor proportionele systemen. De grensvervaging tussen dode steen en levende lichamen diende echter ook het doel architecturale vormen begrijpelijker te maken. Vanaf 1750 verliest de scheiding tussen subject en object haar flexibiliteit en worden overschrijdingen eerder als iets verontrustends ervaren.

HET KUNSTZINNIGE LIJF Daan van Dartel
Door te kijken naar het fenomeen lichaamsmodificatie onderzoekt Daan van Dartel, conservator bij het Nationaal Museum van Wereldculturen, de relatie tussen dat begrip en het menselijke lichaam als kunst. Op welke manier kunnen we lichaamsmodificaties zoals tatoeages en piercings zien als artistieke uitingen? Het moderne kunstbegrip gaat uit van een strikte scheiding tussen de twee autonome tegenpolen van toeschouwer en kunstwerk. Enige verwarring tussen de twee, zoals het geval is wanneer het levende lichaam letterlijk tot materiaal van de kunst wordt, viel lang niet te rijmen met deze strikte tweedeling.

HERE AND NOW. DE TEGENSTRIJDIGHEDEN VAN DE RE-ENACTMENT ALS PERFORMANCEKUNST Rosanne Schipper
Het doorbreken van de grens tussen kunst en leven is wellicht een van de redenen geweest waarom de performancekunst vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw het menselijk lichaam tot haar belangrijkste middel maakte. De ontregelende werking die hiervan uitging hielp kunstenaars zich buiten de kunstmarkt en -instellingen te plaatsen en zo te vermijden dat hun kunst een verhandelbaar object kon worden. Masterstudent Rosanne Schipper onderzoekt in dit artikel hoe dit principe standhoudt in tijden waarin het gewoon is geworden dat iconische performances uit het verleden opnieuw opgevoerd worden in een museale context.

BELADEN LICHAMEN. DE SCHIJN VAN HERHALING IN EXHIBIT B Sanne Coopmans
Masterstudent en redacteur Sanne Coopmans bespreekt hoe het levende menselijke lichaam als kunstwerk functioneert in een tentoonstellingsruimte. Zij analyseert een zaak van vorig jaar over de aantijgingen van racisme rond de tentoonstelling Exhibit B in het Londense Barbican, die juist de geschiedenis van racisme als onderwerp had. De centrale vraag is hier of het op een bepaalde manier presenteren van levende mensen neerkomt op een objectificatie van die mensen of dat zij hun eigen zeggingskracht behouden.

M/V. EEN HEDENDAAGSE INTERPRETATIE VAN SURREALISTISCHE GENDEROVERSCHRIJDINGEN Marie Stel
Het idee van objectificatie speelde een prominente rol in de duiding van de opstelling van surrealistische kunstenaars ten opzichte van vrouwen. Een gangbare interpretatie was dat veel surrealisten een seksistische houding tentoonspreidden bij het afbeelden van vrouwen en daarbij de bestaande patronen van de zogenaamd ‘actieve’ man en ‘passieve’ vrouw in stand probeerden te houden. De nieuwe eindredacteur van Article, Marie Stel, legt ons uit waarom deze kijk enigszins aangepast moet worden.

LEKKER IN HET WATER. PROEVEN AAN VERANDERINGEN IN DE WESTERSE BADMODE Joyce Poot
Article 14 sluit af met een bespreking van de rol die badmode speelt in de vormgeving van ideeën over het lichaam. Masterstudent Joyce Poot kijkt aan de hand van twee strandfoto’s naar de schijnbare tegenstelling tussen bedekken en onthullen. In haar analyse is er uiteindelijk weinig ruimte tussen waar het vormgegeven object van de mode ophoudt en het vormgevende lichaam van de mens begint.

Bestel Article 14 | Het lichaam tussen subject en object